"gaspetmek" "gasp etmek" "gasbetmek" (TDK) nasıl yazılır? Doğru yazımı nasıldır?

0 oy
Kategori: Hangi sözcük nasıl yazılır? § yeniokul
  

1 içerik

§ yeniokul içerik eklendi

Türk Dil Kurumu eski imla kılavuzu ve sözlüklerde "Gasp etmek" biçiminde doğru kabul ediyordu. Anlamı bir malı, özellikle değerli bir eşyayı, ona sahip olan kişiden, onun rızası dışında, haberi olmadan, şiddet veya hile yoluyla almak, alıkoymak demektir.

Fakat aynı TDK, sözcüğün tıpkı "vadetmek" sözcüğünde olduğu gibi yazımını doğru kabul etmiş durumda. (Vadetmek için de örnek olarak bir tanesi Mehmet Kaplan'a bir diğeri İstiklal Marşı şairimiz Mehmet Akif'e ait olan kullanımlarını örnek vermiştir). Mehmet Kaplan'ın Osmanlı Türkçesi sözcükleri yazarkenki hassasiyeti hakkında net bir fikre sahip değilim. Fakat Mehmet Akif'in İstiklal Marşı'nda sözcüğü "vadettiği" diye kullandığına dair bir kanıt yok. Tam tersine döneme ait yayınlarda İstiklal Marşı'nda geçen "Doğacaktır sana vadettiği günler Hakk'ın" biçiminde kullanıldığına dair örnek bulunmuyor. Bu konuyla ilgili bkz. bu sitede: vaat etmek mi, vadetmek mi?

TDK'nın kaynak göstermeden "gasbetmek" sözcüğünü doğru kabul ettiğini söylemeliyiz. Burada "etmek" yardımcı eylemini kullanarak nasıl birleşik bir fiil ürettiğinin bir açıklaması yok. Bizim bildiğimiz, yardımcı eylem içeren fiillerden biri olan "etmek" diğer sözcükle birleşmiyor: yardım etmek, pişman etmek, kabul etmek ve gasp etmek gibi.

Birleşik mi yoksa ayrı mı yazılacağına dair bir kuralımız var: Eğer yanına geldiği sözcükte bir değişikliğe yol açıyorsa birleşik (his>his+s+etmek=hissetmek; kayıp>kay-ı+(b)+etmek=kaybetmek; seyir>seyir+etmek=seyretmek vd.

Gasp + etmek bir aradalığında değişim nerede? Neden p>b değişimi meydana geliyor? Sert sessiz ile biten sözcük sesli ile başlayan bir ek mi almış? ("Gasba uğramak" örneğindeki gibi).

Burada birleşik yazılan bir sözcüğü gerektirecek koşullar oluşmamış. TDK tıpkı "vaat etmek" örneğinde olduğu gibi bir kararla, "gasbetmek" sözcüğünü, kuralsızca üretmiş durumda.

Sözcüğün doğru kullanımı "gasp etmek"tir, "gasp edilmiş", "gasba uğramış" "gasbın izleri"dir. Fakat "gasbetmek" "gasbedilmiş" yanlış kullanımdır.

Gasp etmek sözü için verilebilecek diğer örnekler:

- Motosikletli iki genç kaldırımda yürüyenlerin arasına dalıp dalgın dalgın yürüyen bir kadını gasp ettiler.

- Gasp edilen banka çalışanı soluğu karakolda almıştı.

- Bugünlerde hiç gasp edilmiş bir banka çalışanı başvuruda bulundu mu karakola?

- Eve dönerken motosikletli iki genç tam yanlarından geçtiğim sırada uzanıp kolumdaki çantayı almaya yeltendi: Bu gündüz gözüyle gasp etmeye çalışmaktan başka bir şey değildi.

İlgili başlıklar

Yandex.Metrica

...